ถ้าคุณเคยเปิดขวดครีมที่ทำเองแล้วเจอชั้นน้ำใส ๆ ลอยอยู่ด้านบน หรือเจอเนื้อครีมที่แยกเป็นสองส่วนหลังตั้งทิ้งไว้ไม่กี่วัน คุณไม่ได้ทำอะไรผิดแปลกไปจากคนทำครีมส่วนใหญ่ อาการแยกชั้นคือปัญหาอันดับหนึ่งของทั้งมือใหม่และคนที่ทำขายมานาน และเกือบทุกครั้งต้นเหตุจะย้อนกลับไปที่เรื่องเดียวกัน คือระบบประสานเนื้อครีมในสูตรทำงานได้ไม่พอกับปริมาณน้ำมันที่ใส่ลงไป
บทความนี้จะไล่ให้เห็นว่าครีมแยกชั้นเกิดจากอะไรได้บ้าง แล้ววิธีทำงานแบบ ผสมเย็น (cold process) ช่วยตัดปัญหานี้ออกไปได้อย่างไร โดยยกตัวอย่างจากสารที่ใช้กันจริงในโรงงานอย่าง COSMEDIA SP (Sodium Polyacrylate)
น้ำกับน้ำมันไม่ได้อยู่ด้วยกันเองตามธรรมชาติ
ครีมและโลชั่นเกือบทุกสูตรคือของสองอย่างที่ไม่ชอบกัน ถูกบังคับให้อยู่ด้วยกัน ด้านหนึ่งคือเฟสน้ำ ซึ่งรวมทั้งน้ำ สารสกัดที่ละลายน้ำ และสารให้ความชุ่มชื้นอย่างกลีเซอรีน อีกด้านคือเฟสน้ำมัน ซึ่งรวมน้ำมันพืช น้ำมันซิลิโคน เชียบัตเตอร์ หรือสารกันแดดชนิดที่ละลายในน้ำมัน
สิ่งที่ทำให้ทั้งสองฝั่งอยู่ด้วยกันได้คือตัวประสาน หรือ emulsifier ซึ่งทำหน้าที่เหมือนคนกลาง จับปลายด้านหนึ่งไว้กับน้ำ อีกด้านหนึ่งไว้กับน้ำมัน ถ้าคนกลางมีไม่พอ หรือทำงานได้ไม่ดีในสภาพของสูตรนั้น หยดน้ำมันเล็ก ๆ ที่ถูกกวนให้กระจายอยู่จะค่อย ๆ วิ่งมารวมกันจนกลายเป็นชั้นใหญ่ นั่นคือภาพที่เราเห็นตอนเปิดฝาแล้วเจอครีมแยกชั้น
5 สาเหตุที่เจอบ่อยที่สุด
1. ปริมาณตัวประสานไม่พอกับน้ำมันในสูตร
เป็นสาเหตุที่พบมากที่สุด หลายคนคิดจากมุมของราคาวัตถุดิบ จึงลดตัวประสานลงเพื่อประหยัด แต่ปริมาณตัวประสานต้องสัมพันธ์กับปริมาณน้ำมัน ถ้าสูตรมีน้ำมัน 15-20% ก็ต้องมีระบบประสานที่รับไหวจริง ๆ ไม่ใช่ใส่ตามสูตรที่จำมาจากสูตรอื่นที่มีน้ำมันแค่ 5%
2. อุณหภูมิของสองเฟสไม่เท่ากันตอนผสม
ในวิธีดั้งเดิมที่ต้องให้ความร้อน ทั้งเฟสน้ำและเฟสน้ำมันต้องอุ่นให้ได้อุณหภูมิใกล้เคียงกันก่อนเทรวม ถ้าเฟสหนึ่งเย็นกว่าอีกเฟสมาก ไขมันบางส่วนจะจับตัวทันทีที่เจอความเย็น ทำให้เนื้อครีมเป็นเม็ดและไม่เสถียร
3. กวนไม่พอ หรือกวนแรงเกินไป
กวนน้อยเกินไป หยดน้ำมันจะใหญ่และแยกตัวง่าย แต่กวนแรงเกินไปก็เสียเหมือนกัน โดยเฉพาะสูตรที่ใช้พอลิเมอร์เป็นตัวสร้างความหนืด เพราะแรงเฉือนที่สูงเกินจะทำให้สายพอลิเมอร์ขาด ความข้นที่ได้มาแล้วจะหายไปกลางทาง
4. ค่า pH ของสูตรไปชนขีดจำกัดของตัวประสาน
ตัวประสานแต่ละชนิดทำงานได้ในช่วง pH ที่ต่างกัน สูตรเซรั่มที่เป็นกรดจัดหรือสูตรที่ปรับให้ค่อนไปทางด่าง อาจทำให้ระบบที่เคยใช้ได้ดีกลับใช้ไม่ได้ ทั้งที่ส่วนผสมอื่นเหมือนเดิมทุกอย่าง
5. สูตรไม่มีตัวสร้างความหนืดช่วยพยุง
ความหนืดคือด่านที่สองที่ช่วยกันแยกชั้น เนื้อที่ข้นขึ้นจะทำให้หยดน้ำมันเคลื่อนที่มารวมตัวกันได้ช้าลงมาก สูตรที่เหลวเป็นน้ำจึงแยกชั้นเร็วกว่าสูตรที่ข้นเสมอ แม้จะใช้ตัวประสานตัวเดียวกัน
ทางลัดที่โรงงานใช้: ระบบผสมเย็นที่เป็นทั้งตัวประสานและตัวเพิ่มความหนืด
แทนที่จะไล่แก้ทีละข้อ วิธีที่หลายโรงงานเลือกคือเปลี่ยนไปใช้พอลิเมอร์ที่ทำสองหน้าที่ในตัวเดียว ตัวอย่างที่ใช้กันแพร่หลายคือ COSMEDIA SP ซึ่งมีชื่อ INCI ว่า Sodium Polyacrylate ลักษณะเป็นของเหลวสีขาวขุ่น
จุดที่ทำให้สารกลุ่มนี้ต่างจากอิมัลซิไฟเออร์แบบดั้งเดิมมีสามข้อ
- ไม่ต้องใช้ความร้อน ผสมที่อุณหภูมิห้องได้เลย ปัญหาข้อ 2 เรื่องอุณหภูมิสองเฟสไม่เท่ากันจึงหายไปทั้งข้อ
- ประสานน้ำมันได้สูงสุดถึง 20% ของสูตร ครอบคลุมครีมบำรุงและครีมกันแดดส่วนใหญ่
- เป็นตัวเพิ่มความหนืดในตัว จึงได้ด่านที่สองที่ช่วยกันการแยกชั้นมาพร้อมกันในสารตัวเดียว
อัตราการใช้อยู่ที่ 0.5-5% ของสูตร ใช้งานได้ในช่วง pH กว้างตั้งแต่ 2.5 ถึง 11 ซึ่งครอบคลุมทั้งสูตรเซรั่มที่เป็นกรดและสูตรที่ค่อนไปทางด่าง
วิธีใช้จริงในสูตร
ถ้าสูตรมีเฟสน้ำมัน ให้ผสมพอลิเมอร์ลงในเฟสน้ำมันก่อน คนให้เข้ากัน แล้วค่อยเทเฟสน้ำลงไปพร้อมกวนต่อเนื่อง เนื้อสูตรจะเริ่มข้นขึ้นระหว่างกวน ถ้าสูตรไม่มีเฟสน้ำมัน ผสมลงเฟสน้ำได้ตรง ๆ กรณีนี้จะทำหน้าที่เป็นตัวเพิ่มความหนืดอย่างเดียว เหมาะกับงานเจลใสและเจลแต้มสิว
คำแนะนำที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับการเริ่มต้นคือ ลองที่ 1% ก่อน แล้วค่อยปรับขึ้นลงในช่วง 0.5-5% ตามความข้นที่ต้องการและปริมาณน้ำมันในสูตร
ข้อควรระวังที่คนมักพลาด
- ห้ามปั่นเกิน 2,500 รอบต่อนาที แรงเฉือนที่สูงเกินไปจะทำให้สายพอลิเมอร์ขาด ผลคือเนื้อสูตรอ่อนตัวลงและความหนืดหายไป หลายคนเจอปัญหา “ปั่นแล้วครีมเหลว” เพราะข้อนี้ข้อเดียว
- ตัวสารเป็นของเหลวสีขาวขุ่น ถ้าเจอการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิบ่อยครั้งอาจแยกชั้นในขวดได้ เขย่าก่อนใช้ ไม่ได้ทำให้ประสิทธิภาพเสีย
- เก็บที่อุณหภูมิห้อง ปิดฝาสนิท พ้นแสงแดดและความร้อน อายุการเก็บอย่างต่ำ 2 ปี
- ทดลองสูตรในปริมาณน้อยและตั้งทิ้งไว้สังเกตความคงตัวก่อนผลิตล็อตใหญ่ทุกครั้ง
สรุป
ครีมแยกชั้นไม่ใช่เรื่องของโชค แต่เป็นผลลัพธ์ที่คาดเดาได้จากสามอย่าง คือ ปริมาณตัวประสานเทียบกับน้ำมันในสูตร สภาพระหว่างการผสม และความหนืดของเนื้อสุดท้าย การเปลี่ยนมาใช้ระบบผสมเย็นที่ทำทั้งสองหน้าที่ในตัวเดียว ช่วยตัดตัวแปรออกไปหลายตัวพร้อมกัน และยังย่นเวลาผลิตกับค่าไฟลงอย่างเห็นได้ชัด
ดูข้อมูลเต็มของ COSMEDIA SP (Sodium Polyacrylate) รหัส 6853 พร้อมสเปกและวิธีใช้ได้ที่ blog.42okok.com/post/87 หรือดูหน้าสินค้าได้ที่ 42okok.com
สอบถามราคาปลีก-ส่ง และขอคำแนะนำเรื่องสูตร ติดต่อ ปัญญาเคมีภัณฑ์ LINE @PYCM โทร 02-1147416 ต่อ 2
