ถ้ากำลังมองหาเครื่องบรรจุของเหลวเครื่องแรกให้โรงบ่มไวน์ โรงหมักสุราชุมชน โรงงานน้ำผลไม้ หรือโรงงานซีอิ๊วขนาดเล็ก คำถามแรกที่ต้องตอบให้ได้ก่อนดูราคาคือ ของเหลวที่จะบรรจุ ใสหรือข้น เพราะคำตอบนี้ตัดสินว่าจะใช้เครื่องแบบแรงโน้มถ่วงหรือแบบปั๊มลูกสูบ และเลือกผิดตั้งแต่ต้นคือเครื่องใช้ไม่ได้เลย ไม่ใช่แค่ช้าลง
เครื่องบรรจุแบบแรงโน้มถ่วงทำงานอย่างไร
เครื่องบรรจุแบบแรงโน้มถ่วง หรือ gravity filling machine ใช้หลักการง่ายที่สุดในบรรดาเครื่องบรรจุทั้งหมด คือปล่อยให้ของเหลวไหลลงขวดด้วยน้ำหนักของตัวมันเอง
- ปั๊มดูดของเหลวจากถังเก็บหรือถังหมักขึ้นไปพักในถังสแตนเลสที่อยู่สูงกว่าปากขวด
- เมื่อยกขวดขึ้นชนหัวจ่าย วาล์วที่หัวจ่ายจะเปิด ของเหลวไหลลงขวดเอง
- เมื่อระดับในขวดสูงถึงปลายท่อระบายอากาศ อากาศออกไม่ได้ ของเหลวจึงหยุดไหลเอง
ข้อดีที่ตามมาคือโครงสร้างเรียบง่าย ไม่มีลูกสูบ ไม่มีซีลที่สึกเร็ว ล้างง่าย และราคาถูกกว่าเครื่องแบบปั๊มที่กำลังผลิตใกล้กัน
ข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อนซื้อ
เพราะของเหลวต้องไหลลงเอง เครื่องประเภทนี้จึงทำงานได้กับของเหลวใสความหนืดต่ำเท่านั้น
- ใช้ได้ดี — ไวน์ สาโท อุ เบียร์ น้ำผลไม้ น้ำสมุนไพร ชาพร้อมดื่ม น้ำดื่ม ซีอิ๊ว น้ำปลา น้ำส้มสายชู น้ำมันพืช น้ำมันมะกอก แอลกอฮอล์ล้างมือ
- ใช้ไม่ได้ — ครีม เจล โลชั่นข้น ซอสข้น น้ำผึ้ง แยม หรือของเหลวที่มีเนื้อผลไม้ปน เพราะไหลลงเองไม่ทันหรือไปอุดหัวจ่าย
ถ้าสินค้าของเราอยู่ในกลุ่มหลัง ต้องข้ามไปดูเครื่องแบบปั๊มลูกสูบ (piston filler) หรือแบบปั๊มเกลียวแทน แม้ราคาจะสูงกว่าก็ตาม
ปริมาตรคุมด้วยระดับ ไม่ใช่เวลา
นี่คือเรื่องที่ทำให้ผู้ซื้อครั้งแรกเข้าใจผิดบ่อยที่สุด เครื่องแบบแรงโน้มถ่วงไม่ได้ตวงเป็นมิลลิลิตร แต่เติมจนถึงระดับที่หัวจ่ายกำหนดไว้
- ขวดทรงเดียวกัน ความสูงเท่ากัน จะได้ระดับเท่ากันทุกขวด สวยเป็นแถวเมื่อวางเรียงบนชั้น
- ขวดคนละทรงหรือคนละความสูง จะได้ปริมาตรไม่เท่ากัน แม้ระดับในขวดจะดูเสมอกัน
- เปลี่ยนทรงขวดเมื่อไร ต้องปรับความสูงของแท่นรองใหม่ทุกครั้ง แล้วทดลองบรรจุ 1 ชุดก่อนเดินงานจริง
ถ้าธุรกิจของเราต้องแจ้งปริมาตรบนฉลากแบบเป๊ะ ๆ ตามกฎหมาย ให้ตวงจริงด้วยบีกเกอร์แล้วปรับแท่นรองจนได้ค่าที่ต้องการก่อนผลิตล็อตแรกเสมอ
อ่านตัวเลข “ขวดต่อชั่วโมง” ให้ถูก
เครื่อง 4 หัวจ่ายอย่างรุ่น ZS-RWGFP4 โรงงานระบุกำลังผลิตไว้ประมาณ 500 ถึง 1,000 ขวดต่อชั่วโมง ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าเครื่องจะผลิตได้เท่านี้ทุกกรณี
- ขนาดขวดมีผลมาก — ขวด 200 มล. ไหลเต็มเร็วกว่าขวดไวน์ 750 มล. หลายเท่า
- ความเร็วคนป้อนขวดคือคอขวดจริง — เครื่องกึ่งอัตโนมัติ คนวางขวดและยกขวดออกเอง ถ้ามีคนเดียวจะได้ประมาณครึ่งหนึ่งของตัวเลขสูงสุด
- ระยะทางระหว่างโต๊ะกับจุดปิดฝา — ถ้าต้องเดินไปมา รอบการทำงานจะยืดออกทันที
วิธีประเมินที่ตรงกับความจริงคือ นับว่าใน 1 รอบเราหยิบขวดเปล่า 4 ใบ วางลงแท่น ยกแท่น รอเต็ม แล้วยกออก ใช้เวลากี่วินาที แล้วคูณกลับเป็นชั่วโมง
เช็กขวดของเราก่อนสั่งเครื่อง
ก่อนตัดสินใจ ให้เอาขวดที่ใช้จริงมาวัด 3 ค่านี้แล้วเทียบกับสเปกเครื่อง
- ความสูงขวด รุ่นนี้รองรับ 160 ถึง 350 มม.
- เส้นผ่านศูนย์กลางขวด รองรับ 60 ถึง 100 มม.
- เส้นผ่านศูนย์กลางปากขวดด้านใน ต้องตั้งแต่ 16 มม. ขึ้นไป เพราะหัวจ่ายต้องสอดลงไปในขวด
ข้อสุดท้ายคือข้อที่ตกม้าตายบ่อยที่สุด ขวดน้ำหอมหรือขวดหยดปากแคบใช้กับหัวจ่ายมาตรฐานไม่ได้ ต้องสั่งทำหัวจ่ายพิเศษ
แท่นรองปรับความสูงได้ สำคัญกว่าที่คิด
ถ้าโรงงานเราบรรจุขวดทรงเดียวตลอด แท่นรองแบบตายตัวก็พอ แต่ถ้ามีหลายขนาด แท่นรองที่ปรับความสูงได้จะช่วยประหยัดเวลาเปลี่ยนไลน์มาก รุ่นนี้ใช้ถาดสแตนเลสหนายึดกับเสาสองข้างที่มีสเกลบอกระดับ จดตำแหน่งของขวดแต่ละแบบไว้ พอเปลี่ยนกลับมาใช้ก็เลื่อนกลับที่เดิมได้ทันที
ท่อดูระดับและเซนเซอร์ในถังพัก
ถังพักด้านบนมีท่อใสให้เห็นระดับของเหลวตลอดเวลา และมีเซนเซอร์ระดับ 2 จุดคอยสั่งปั๊มให้เติมเมื่อของเหลวลด ประโยชน์จริงคือ
- ไม่ต้องหยุดไลน์เพื่อไปเปิดฝาถังดู
- ป้องกันถังแห้งกลางคัน ซึ่งทำให้ขวดชุดนั้นได้ระดับไม่เต็ม
- ป้องกันของเหลวล้นถัง เสียของและเลอะพื้น
หัวจ่ายกันหยดย้อยและฟองอากาศ
สองเรื่องนี้คือความต่างระหว่างเครื่องที่ใช้ได้จริงกับเครื่องที่ทำให้งานเลอะ
- กันหยดย้อย ปลายหัวจ่ายมีวาล์วปิดสนิทเมื่อยกขวดออก ไม่มีหยดเลอะปากขวด ฉลากจึงไม่เปียกและกาวไม่หลุด
- ลดฟองอากาศ ท่อระบายอากาศจะไล่อากาศจากก้นขวดขึ้นมาระหว่างที่ของเหลวไหลลง แทนที่จะให้ของเหลวตกกระแทกจนตีฟอง สำคัญมากกับเบียร์ น้ำอัดลม และน้ำผลไม้ที่มีฟองง่าย
วัสดุและการทำความสะอาด
สำหรับงานอาหารและเครื่องดื่ม ให้ดูว่าชิ้นส่วนที่สัมผัสของเหลวเป็นสแตนเลสและซิลิโคนทั้งหมดหรือไม่ รุ่นนี้ถังพัก หัวจ่าย แท่นรอง และโครงเป็นสแตนเลส ส่วนสายเป็นสายใสอาหาร ล้างได้ด้วยการปั๊มน้ำสะอาดไล่ทั้งระบบหลังเลิกงาน ซึ่งเร็วกว่าการถอดล้างทีละชิ้นมาก
ไฟฟ้าและการติดตั้ง
- ใช้ไฟบ้าน 220 โวลต์ กำลังไฟรวม 0.37 กิโลวัตต์ ซึ่งรวมปั๊มดูดของเหลวในตัวแล้ว
- ปั๊ม 370 วัตต์ 2,860 รอบต่อนาที อัตราไหลสูงสุด 2.73 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง
- ตัวเครื่องประมาณ 61 x 55 x 105 เซนติเมตร หนักประมาณ 45 กิโลกรัม ต้องมีโต๊ะที่แข็งแรงพอ
- ควรต่อสายดิน และไม่ตั้งในจุดที่พื้นเปียกตลอดเวลา
หกเรื่องที่ต้องเช็กก่อนสั่ง
- ของเหลวของเราใสพอที่จะไหลลงเองหรือไม่ ถ้าข้นให้เปลี่ยนไปดูเครื่องปั๊มลูกสูบ
- ขวดของเราอยู่ในช่วงสูง 160 ถึง 350 มม. และปากในตั้งแต่ 16 มม. หรือไม่
- ต้องการปริมาตรเป๊ะตามฉลากหรือแค่ระดับสวยเสมอกัน
- มีคนป้อนขวดกี่คน กำลังผลิตจริงที่ต้องการต่อวันเท่าไร
- มีพื้นที่วางเครื่องขนาดกว้าง 61 ลึก 55 สูง 105 เซนติเมตร พร้อมโต๊ะรับน้ำหนัก 45 กิโลกรัมหรือยัง
- สอบถามการรับประกัน อะไหล่ซิลิโคนและหัวจ่ายสำรอง รวมถึงค่าจัดส่งกับผู้ขายให้ชัดก่อนโอน
สรุปสั้น ๆ เครื่องบรรจุแบบแรงโน้มถ่วงคือทางเลือกที่คุ้มที่สุดสำหรับของเหลวใส ถ้าเลือกให้ตรงกับขวดและของเหลวของเราตั้งแต่แรก มันจะเปลี่ยนงานกรอกขวดด้วยกรวยที่ใช้เวลาทั้งวันให้เหลือไม่กี่ชั่วโมงได้จริง
ดูรายละเอียดรุ่น 4 หัวจ่ายที่เราใช้เป็นตัวอย่างในบทความนี้ได้ที่ หน้าสินค้าเครื่องบรรจุของเหลวแบบแรงโน้มถ่วง 4 หัวจ่าย
