ทุกโรงงานเล็กที่โตขึ้นมาจากการทำมือ จะมาเจอกำแพงเดียวกันเสมอ นั่นคือ “บรรจุไม่ทัน” ยอดสั่งเข้ามาเดือนละหลายพันขวด แต่ทีมงานยังต้องยืนกรอกทีละใบด้วยเหยือกกับกรวย ทำได้วันละไม่กี่ร้อยขวด ลงท้ายด้วยการรับออร์เดอร์น้อยกว่าที่ขายได้จริง เพราะกลัวส่งไม่ทัน

คำถามที่ตามมาคือ “ควรซื้อเครื่องบรรจุตัวไหน” ซึ่งพอเปิดหาในอินเทอร์เน็ตแล้วจะเจอเครื่องหน้าตาคล้ายกันเต็มไปหมด ราคาต่างกันหลายเท่า และคำอธิบายที่เต็มไปด้วยศัพท์เทคนิคจนไม่รู้ว่าอันไหนสำคัญกับงานของเราจริง ๆ บทความนี้จะพาไล่ดูตั้งแต่ต้นว่าเครื่องบรรจุของเหลวมีกี่แบบ ต่างกันตรงไหน และควรเลือกแบบไหนกับสินค้าของเรา

เครื่องบรรจุของเหลวแบ่งได้เป็นกี่กลุ่ม

ถ้าตัดเรื่องยี่ห้อและหน้าตาออกไป เครื่องบรรจุของเหลวในตลาดแยกได้ตาม “กลไกที่ใช้ตวงของเหลว” เป็นหลัก ๆ 4 กลุ่ม แต่ละกลุ่มเหมาะกับงานคนละแบบ

1. แบบลูกสูบนิวเมติก (Pneumatic Piston)

เป็นแบบที่พบมากที่สุดและถูกที่สุด ใช้ลมจากปั๊มลมดันกระบอกสูบให้ชักเข้า-ออก ปริมาณที่ได้กำหนดจากระยะชักของกระบอก ปรับได้ด้วยการหมุนสกรูล็อกระยะ

• ข้อดี — ราคาเข้าถึงง่าย กลไกไม่ซับซ้อน ช่างทั่วไปซ่อมได้ ทนของเหลวข้นได้ดี
• ข้อจำกัด — ปริมาณแกว่งตามแรงดันลม ถ้าปั๊มลมตัดต่อหรือมีเครื่องอื่นแย่งลม ปริมาณจะไม่คงที่ และการเปลี่ยนช่วงปริมาณมาก ๆ ต้องเปลี่ยนกระบอกสูบ
• เหมาะกับ — งานที่ยอมรับความคลาดเคลื่อนได้ระดับ 2–3% ผลิตสินค้าขนาดเดียวเป็นหลัก งบจำกัด

2. แบบปั๊มเฟือง (Gear Pump)

ใช้เฟืองสองตัวหมุนขบกันกวาดของเหลวออกไป ปริมาตรต่อรอบหมุนคงที่เสมอ เมื่อขับด้วย มอเตอร์เซอร์โว ที่สั่งองศาการหมุนได้แม่นยำ ก็จะได้ปริมาณที่ซ้ำเดิมทุกครั้ง

• ข้อดี — แม่นยำสูงระดับ 0.5–1% ไม่ขึ้นกับระดับของเหลวในถังหรือแรงดันลม เปลี่ยนช่วงปริมาณได้กว้างมากโดยไม่เปลี่ยนอะไหล่ และถอยเฟืองกลับเพื่อดูดของเหลวปลายหัวจ่ายได้ ไม่มีหยดตามหลัง
• ข้อจำกัด — ราคาสูงกว่าลูกสูบลม ไม่เหมาะกับของเหลวที่มีเม็ดหรือเนื้อหยาบผสม เพราะจะติดที่ร่องเฟือง
• เหมาะกับ — เครื่องสำอาง อาหาร เคมีภัณฑ์ ที่ต้องแจ้งปริมาณสุทธิบนฉลาก และผู้ผลิตที่มีสินค้าหลายขนาดในไลน์เดียว

3. แบบชั่งน้ำหนัก (Weight Filling)

วางขวดบนโหลดเซลล์แล้วปล่อยของเหลวจนได้น้ำหนักตามที่ตั้ง เหมาะกับของเหลวที่มีความหนาแน่นแปรผัน หรือสินค้าที่กฎหมายกำหนดเป็นหน่วยน้ำหนัก ข้อเสียคือช้ากว่าและราคาสูง

4. แบบสุญญากาศ / ระดับคงที่ (Vacuum / Level Filling)

ดูดของเหลวเข้าขวดจนถึงระดับที่ตั้งไว้ ทำให้ทุกขวดมีระดับของเหลวเท่ากันเมื่อมองจากภายนอก เหมาะกับขวดแก้วใสที่ความสวยงามสำคัญกว่าปริมาตรเป๊ะ ๆ เช่น น้ำหอม เหล้า แต่ใช้ได้เฉพาะของเหลวใสไหลลื่น

คำถาม 6 ข้อที่ต้องตอบให้ได้ก่อนตัดสินใจ

ข้อ 1 — ของเหลวของเราข้นแค่ไหน

นี่คือคำถามแรกที่ต้องตอบ เพราะมันตัดตัวเลือกออกไปได้ทันทีครึ่งหนึ่ง ของเหลวใสไหลลื่นอย่างโทนเนอร์ น้ำผลไม้ แอลกอฮอล์ ใช้ได้แทบทุกแบบ แต่ครีมบำรุงผิว เจลอาบน้ำ ซอสข้น จะเหลือเฉพาะแบบลูกสูบและปั๊มเฟือง ส่วนของเหลวที่มีเม็ดบีดส์ ชิ้นผลไม้ หรือผงแขวนลอย ต้องใช้เครื่องเฉพาะทางที่ออกแบบมาให้ทางเดินของเหลวกว้างเป็นพิเศษ

วิธีที่ตรงที่สุดคือ ส่งตัวอย่างสินค้าจริงไปให้ผู้ขายทดสอบกับเครื่องก่อนตัดสินใจ อย่าเชื่อแค่คำว่า “บรรจุครีมได้” เพราะคำว่าครีมของแต่ละคนข้นไม่เท่ากัน

ข้อ 2 — ต้องการกี่ขวดต่อวัน

คำนวณจากยอดขายจริง ไม่ใช่ยอดที่ฝันไว้ ถ้าตอนนี้ขายเดือนละ 6,000 ขวด ทำงาน 22 วัน คือวันละประมาณ 275 ขวด เครื่องกึ่งอัตโนมัติหัวเดียวที่ทำได้ 20–30 ขวดต่อนาที ก็จบงานได้ในเวลาไม่ถึงชั่วโมง

แต่ถ้าตั้งเป้าจะโต 3 เท่าในปีหน้า ควรเผื่อกำลังการผลิตไว้ เพราะการซื้อเครื่องเล็กเกินแล้วต้องซื้อใหม่ในอีกปีเดียว แพงกว่าการซื้อเผื่อตั้งแต่แรกมาก เครื่องแบบมีสายพานอัตโนมัติที่ทำได้ 60 ขวดต่อนาที รองรับการเติบโตได้อีกหลายปี

ข้อ 3 — สินค้ามีกี่ขนาด

ถ้าขายขนาดเดียวตลอด เครื่องแบบลูกสูบก็เพียงพอ แต่ถ้ามีทั้งขนาดทดลอง 30 มล. ขนาดปกติ 250 มล. และขนาดครอบครัว 1 ลิตร การเปลี่ยนกระบอกสูบไปมาทุกครั้งจะกินเวลาและมีโอกาสตั้งค่าผิด เครื่องที่ปรับปริมาณจากหน้าจอได้ในช่วงกว้าง เช่น 5–2,000 มิลลิลิตร ในเครื่องเดียว จะประหยัดเวลาเปลี่ยนไลน์ได้มาก

ข้อ 4 — ความแม่นยำที่ต้องการอยู่ระดับไหน

ถ้าสินค้าราคาต่อมิลลิลิตรสูง เช่น เซรั่มหรือน้ำมันหอมระเหย ความคลาดเคลื่อน 3% ในขวด 30 มล. คือเกือบ 1 มล. ต่อขวด ซึ่งเมื่อผลิตหมื่นขวดต่อปีคือของหายไป 10 ลิตร นั่นเป็นเงินจำนวนมาก

และในทางกลับกัน ถ้าตั้งให้ขาดไปเพื่อประหยัด ก็เสี่ยงเรื่องปริมาณสุทธิไม่ตรงฉลาก ซึ่งเป็นความผิดตามกฎหมาย ผู้ผลิตหลายรายจึงเลือก “เผื่อ” ให้เกินไว้ก่อน ต้นทุนที่รั่วไหลตรงนี้จึงเป็นเหตุผลที่ทำให้เครื่องแม่นยำสูงคืนทุนได้เร็วกว่าที่คิด

ข้อ 5 — พื้นที่และระบบสาธารณูปโภคพร้อมไหม

เครื่องบรรจุแบบมีสายพานกินพื้นที่ยาวประมาณ 2 เมตร และต้องเผื่อทางเดินรอบเครื่องให้พนักงานวางขวดต้นสายและเก็บปลายสาย ต้องมีปั๊มลมที่จ่ายลมได้ต่อเนื่อง 0.4–0.6 MPa และปลั๊กไฟที่รองรับกระแสได้พอ เครื่องกลุ่มนี้ส่วนใหญ่ใช้ไฟบ้าน 220V ไม่ต้องเดินไฟ 3 เฟส แต่ควรใช้วงจรแยกและมีเบรกเกอร์กันดูด

ข้อ 6 — อะไหล่หาง่ายไหม

ข้อนี้คนมองข้ามบ่อยที่สุด แต่สำคัญที่สุดในระยะยาว ให้ถามผู้ขายตรง ๆ ว่า PLC ยี่ห้ออะไร หน้าจอยี่ห้ออะไร เซนเซอร์และกระบอกลมยี่ห้ออะไร ถ้าเป็นแบรนด์ที่ขายทั่วไปในไทยอย่าง Mitsubishi, Omron, Airtac, Delixi, Meanwell ก็สบายใจได้ว่าเสียแล้วหาซื้อเปลี่ยนเองได้ในวันเดียว แต่ถ้าเป็นบอร์ดควบคุมเฉพาะรุ่นที่ไม่มีชื่อยี่ห้อ เวลาเสียขึ้นมาอาจต้องรอสั่งจากโรงงานต้นทางเป็นเดือน และเครื่องก็จอดไปทั้งเดือนนั้น

กับดักที่เจอบ่อยตอนซื้อเครื่องบรรจุเครื่องแรก

ดูแต่ตัวเลขความเร็วสูงสุด

ตัวเลข “60 ขวดต่อนาที” ที่โฆษณากันนั้นเป็นค่าที่วัดในเงื่อนไขดีที่สุด คือของเหลวใสและปริมาณน้อย ถ้างานจริงคือครีมข้นขนาด 500 มล. ความเร็วจะลดลงมาก เพราะต้องใช้เวลาจ่ายของเหลวนานขึ้นต่อขวด ควรถามผู้ขายว่า “ที่ปริมาณเท่านี้ ของเหลวแบบนี้ ทำได้กี่ขวดต่อนาที” แทนที่จะดูแค่ตัวเลขสูงสุด

ลืมนับเวลาล้างเครื่อง

ถ้าผลิตหลายสูตรหลายสีในวันเดียว เวลาที่ใช้ถอดล้างเปลี่ยนสูตรอาจกินเวลามากกว่าเวลาบรรจุเสียอีก ควรดูว่าหัวปั๊มและท่อทางเดินของเหลวถอดล้างง่ายแค่ไหน ต้องใช้เครื่องมือพิเศษหรือไม่ และชิ้นส่วนที่สัมผัสวัตถุดิบเป็นสแตนเลส 304 หรือซิลิโคนเกรดอาหารครบทุกจุดหรือเปล่า

ไม่คิดเรื่องขนย้าย

เครื่องบรรจุแบบสายพานหนักประมาณ 150 กิโลกรัม มีล้อสำหรับเข็นในโรงงานได้ก็จริง แต่การขนขึ้นรถ ลงรถ หรือขึ้นชั้นสอง ต้องเตรียมรถยกหรือแรงงานไว้ล่วงหน้า ควรวัดความกว้างประตูและทางเดินก่อนสั่งซื้อด้วย

ซื้อเครื่องบรรจุอย่างเดียวแล้วติดที่ขั้นตอนถัดไป

หลายรายแก้คอขวดที่การบรรจุได้แล้ว ปรากฏว่าไปติดที่การปิดฝาแทน เพราะยังปิดมือทีละใบอยู่ ควรมองทั้งไลน์ตั้งแต่ต้นว่าหลังบรรจุแล้วต้องปิดฝา ติดฉลาก และแพ็คอย่างไร แล้ววางแผนลงทุนเป็นลำดับ

เครื่องบรรจุปั๊มเฟืองเซอร์โว หัวเดียว รุ่น HD-SGP1

สำหรับผู้ผลิตที่ตอบคำถามทั้ง 6 ข้อข้างต้นแล้วพบว่าต้องการความแม่นยำสูง สินค้าหลายขนาด และกำลังผลิตระดับพันขวดต่อวัน เครื่องรุ่นนี้ตอบโจทย์ได้ครบ

• ปั๊มเฟืองสแตนเลสขับด้วย มอเตอร์เซอร์โว 0.75 kW ความแม่นยำ 0.5–1%
• ปรับปริมาณได้ 5–2,000 มล. จากหน้าจอสัมผัส ไม่ต้องเปลี่ยนอะไหล่
• กำลังผลิต 60 ขวด/นาที ที่ปริมาณไม่เกิน 100 มล.
• ระบบเติมวัตถุดิบอัตโนมัติ เข้าถังพัก 40 ลิตร ไม่ต้องคอยยกถังมาเทเติม
• สายพานลำเลียงในตัว ยาว 1.8 เมตร มีแผงกั้นข้าง ปรับตามขนาดขวดได้
• ควบคุมด้วย PLC Mitsubishi และหน้าจอสัมผัส Weinview อะไหล่หาง่ายในไทย
• ส่วนสัมผัสวัตถุดิบเป็น สแตนเลส 304 / ซิลิโคนเกรดอาหาร
• รองรับขวดสูง 30–200 มม. ปากขวด 15–100 มม. สั่งทำตามขวดที่ใช้อยู่ได้
• ใช้ ไฟบ้าน 220V กำลังไฟรวมน้อยกว่า 2.5 kW

สรุป

การเลือกเครื่องบรรจุไม่ได้เริ่มจากการเปิดดูสเปกเครื่อง แต่เริ่มจากการรู้จักสินค้าและกำลังผลิตของตัวเองก่อน ตอบให้ได้ว่าของเหลวข้นแค่ไหน ต้องการกี่ขวดต่อวัน มีกี่ขนาด ต้องแม่นแค่ไหน พื้นที่และไฟลมพร้อมหรือยัง และอะไหล่หาง่ายไหม แล้วค่อยเอาคำตอบเหล่านั้นไปจับคู่กับเครื่อง

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าสินค้าของท่านเหมาะกับระบบไหน ส่งรายละเอียดสินค้า ขนาดบรรจุ และรูปขวดที่ใช้อยู่มาปรึกษาได้ที่ LINE : @PYCM ยินดีให้คำแนะนำและทดสอบกับตัวอย่างจริงก่อนตัดสินใจ