คู่มือเลือกตู้ชีวนิรภัย Class II สำหรับห้องแล็บ A2 หรือ B2 BSC หรือ BHC ขนาด 1 ถึง 3 คน และ 6 เรื่องต้องเช็กก่อนสั่ง

ห้องปฏิบัติการที่ต้องจับต้องเชื้อจุลินทรีย์ เพาะเลี้ยงเซลล์ เตรียมตัวอย่าง PCR หรือเตรียมวัตถุดิบเครื่องสำอางและยา ต้องการพื้นที่ทำงานที่ป้องกันได้พร้อมกันสามทาง คือคนที่นั่งทำงาน ตัวอย่างบนโต๊ะ และอากาศในห้อง ตู้ชีวนิรภัย (Biological Safety Cabinet) Class II คืออุปกรณ์ที่ทำหน้าที่นี้ ตระกูล BSC และ BHC ที่ปัญญาเคมีภัณฑ์นำเข้ามีรวมกัน 23 รุ่น แบ่งเป็นแบบ A2 และ B2 ขนาดตั้งแต่ตู้ตั้งโต๊ะ 1 คนไปจนถึงตู้ 3 คนกว้าง 1.8 เมตร คำถามที่ฝ่ายจัดซื้อและผู้จัดการห้องแล็บถามบ่อยคือควรเลือก A2 หรือ B2 จอสัมผัสหรือรีโมท และห้องที่มีอยู่จะวางได้จริงหรือไม่ บทความนี้ไล่ตั้งแต่หลักการทำงานไปจนถึง 6 เรื่องที่ต้องเช็กก่อนสั่ง

ตู้ชีวนิรภัย Class II ทำงานอย่างไร

หัวใจของตู้ Class II คือพัดลมที่ดูดอากาศผ่านแผ่นกรอง HEPA ลมจ่าย แล้วปล่อยเป็นม่านลมสะอาดไหลลงแนวดิ่งเหนือพื้นที่ทำงาน ตัวอย่างบนโต๊ะจึงสัมผัสเฉพาะอากาศที่กรองแล้ว ขณะเดียวกันอากาศจากห้องจะถูกดูดเข้าที่ช่องหน้าตู้ลงร่องดูดลมด้านหน้าทันที ไม่พัดผ่านตัวอย่าง และไม่ย้อนออกมาหาผู้ใช้ อากาศที่จะทิ้งออกจากตู้ต้องผ่านHEPA ลมทิ้งอีกชั้นก่อนออกด้านบน ตัวตู้ออกแบบให้เป็นโครงสร้างแรงดันลบ ถ้ามีรอยรั่วอากาศจะถูกดูดเข้าไม่ใช่รั่วออก ผลรวมคือการป้องกัน 3 ทาง ผู้ใช้ ตัวอย่าง และสิ่งแวดล้อม

จุดที่มักสับสนคือตู้ laminar flow หรือ clean bench ซึ่งหน้าตาคล้ายกัน แต่เป่าลมสะอาดออกมาหาผู้ใช้ จึงป้องกันเฉพาะตัวอย่างเท่านั้น ใช้กับงานที่มีเชื้อไม่ได้ อีกด้านหนึ่ง ตู้ชีวนิรภัยก็ไม่ใช่ตู้ดูดควัน (fume hood) เพราะ HEPA กรองอนุภาคได้แต่กรองไอสารเคมีไม่ได้ ห้ามใช้กับสารเคมีระเหยไวไฟ กรดเข้มข้น หรือสารกัมมันตรังสีปริมาณมาก ถ้างานของห้องแล็บเป็นงานเคมีล้วน ต้องมองหาตู้ดูดควันแทน

A2 หรือ B2 เลือกอย่างไร

ตู้ Class II แบ่งเป็นสองแบบตามการจัดการลมทิ้ง และเป็นการตัดสินใจแรกที่ควรทำก่อนดูรุ่น

แบบ A2 (รหัสลงท้าย IIA2 หรือ IIA2Q) ปล่อยลมทิ้ง 30% ผ่าน HEPA กลับเข้าห้องได้ อีก 70% หมุนเวียนภายในตู้ จึงยกมาวางในห้องแล้วเสียบไฟใช้ได้เลย ไม่ต้องเจาะผนัง ค่าไฟต่ำกว่า เหมาะกับงานเชื้อทั่วไปและงานเพาะเลี้ยงเซลล์ที่ไม่มีไอสารเคมีร่วม ห้องแล็บส่วนใหญ่จบที่แบบนี้

แบบ B2 (รหัสลงท้าย IIB2 หรือ IIB2Q) ปล่อยลมทิ้ง 100% ผ่าน HEPA แล้วส่งออกนอกห้องทั้งหมด ไม่หมุนเวียนกลับ จึงต้องต่อท่อระบายไปยังพัดลมระบายภายนอก โรงงานแถมท่ออ่อน Ø250 มม. ยาว 4 ม. 1 เส้น พัดลมระบาย 1 ตัว และสายรัด 2 เส้นมาให้ เหมาะกับงานที่มีไอสารเคมี กลิ่น หรือสารพิษปริมาณน้อยร่วมกับเชื้อ เพราะไอเหล่านั้นจะไม่ถูกปล่อยกลับเข้าห้อง ข้อแลกคือห้องต้องมีอากาศเติมทดแทนปริมาณที่ตู้ดูดทิ้งไปตลอดเวลา

หัวข้อ	A2	B2
ลมทิ้ง	30% ผ่าน HEPA กลับเข้าห้อง	100% ผ่าน HEPA ออกนอกห้อง
ลมหมุนเวียนในตู้	70%	ไม่หมุนเวียน
งานติดตั้ง	วางในห้องได้เลย	ต่อท่อ Ø250 มม. + พัดลมภายนอก
เหมาะกับ	เชื้อทั่วไป เพาะเลี้ยงเซลล์	เชื้อร่วมกับไอสารเคมี/กลิ่นปริมาณน้อย

ถ้าใช้ A2 แล้วได้กลิ่นสารเคมีค้างในตู้ นั่นคือสัญญาณว่างานนั้นควรย้ายไปทำในตู้ B2 หรือตู้ดูดควัน ไม่ใช่ปัญหาของแผ่นกรอง

ตระกูล BSC เหล็กทั้งตัว จอสัมผัส LCD

ตระกูล BSC มี 7 รุ่น (รหัสสินค้า 33282 ถึง 33288) เป็นตู้เหล็กทั้งตัว จุดเด่นอยู่ที่จอสัมผัส LCD ซึ่งแสดงความเร็วลมลง ความเร็วลมดูดเข้า สถานะไฟส่องสว่าง หลอด UV และอุณหภูมิแบบเรียลไทม์ ฝ่าย QC จึงบันทึกค่าลมประจำวันได้จากหน้าจอโดยตรง กระจกหน้าเลื่อนขึ้นลงด้วยไฟฟ้า มีอินเตอร์ล็อกให้หลอด UV ไม่ติดขณะที่ไฟส่องสว่างทำงาน ลดโอกาสที่พนักงานจะโดน UV โดยไม่รู้ตัว และมีสัญญาณเตือนเมื่อเปิดกระจกสูงเกินตำแหน่งที่กำหนด แผ่นกรอง HEPA หนา 70 มม.

ค่าสมรรถนะตามข้อมูลโรงงานคือระดับความสะอาดพื้นที่ทำงาน ISO 5 (Class 100) ประสิทธิภาพ HEPA ≥99.995% ที่อนุภาค 0.3 μm (BSC-850 ≥99.99%) ความเร็วลมลง 0.33 m/s ลมดูดเข้า 0.53 m/s เสียง ≤65 dB ความสว่าง ≥900 LX ค่าเหล่านี้เป็นผลทดสอบของโรงงาน ผู้ซื้อควรให้หน่วยงานรับรองในไทยทดสอบซ้ำหน้างานอีกครั้ง

ตระกูล BHC ควบคุมด้วยรีโมท

ตระกูล BHC มี 16 รุ่น (รหัสสินค้า 33289 ถึง 33304) ใช้แผงปุ่มกดร่วมกับรีโมทไร้สาย ตั้งเวลา ควบคุมไฟ ปรับความเร็วลม และสั่งงานจากระยะไกลได้ กระจกนิรภัยหนา 4 มม. เลื่อนขึ้นลงเงียบและหยุดค้างตำแหน่งได้ ทุกรุ่นแถมท่อระบายลม 1 เส้น ค่าสมรรถนะตามโรงงานคือ Class 100 ที่อนุภาค ≥0.5 μm HEPA ≥99.995% ที่ 0.3 μm ลมดูดหน้าตู้ 0.35 m/s เสียง ≤62 dB(A) ความสว่าง ≥300 LX และทดสอบความแน่นอากาศที่ 500 Pa

BHC แบ่งย่อยตามโครงสร้างเป็นสองกลุ่ม

• โครงเหล็ก+ไม้ (รหัสลงท้าย W) เป็นรุ่นราคาประหยัด มีขนาด 1000 / 1300 / 1600 ทั้ง A2 และ B2 เหมาะกับห้องแห้งที่ไม่ล้างน้ำแรง ต้องระวังน้ำขังตามรอยต่อไม้ เหมาะกับสถานศึกษาหรือห้องเรียนปฏิบัติการที่งบจำกัด
• เหล็กทั้งตัว มี BHC-800 แบบตั้งโต๊ะ BHC-900 ขนาดกะทัดรัด และ BHC-1000 / 1300 / 1600 แบบตั้งพื้น ทนความชื้นและการเช็ดล้างประจำวันได้ดีกว่า เหมาะกับโรงงานและคลินิก

BHC-800IIA2 / IIB2 เป็นรุ่นเดียวที่วางบนโต๊ะ ภายใน 850×510×450 มม. ภายนอก 1000×570×830 มม. ใช้ไฟ 0.6 KW (A2) หรือ 0.9 KW (B2) ไม่มีขาตั้งและไม่มีปลั๊กไฟในพื้นที่ทำงาน ต้องวางบนโต๊ะแข็งแรง เหมาะกับคลินิกหรือห้องแล็บโรงเรียนที่ไม่มีที่ตั้งตู้ตั้งพื้น

เลือกขนาดตามจำนวนผู้ใช้

หลังตัดสินใจ A2/B2 และตระกูลแล้ว ให้ดูว่าปกติมีคนนั่งทำงานหน้าตู้พร้อมกันกี่คน ความกว้างภายนอกโดยประมาณคือ 1 คน 850 ถึง 1200 มม. 2 คน 1300 ถึง 1500 มม. และ 3 คน 1600 ถึง 1800 มม. ตู้ที่แคบเกินจะทำให้ต้องยื่นแขนสลับกันจนม่านลมถูกรบกวนบ่อย

ตระกูล BSC

• 1 คน BSC-850IIA2Q ภายนอก 850×680×1850 มม. พื้นที่ทำงาน 700×550×520 มม. หนัก 120 กก. 1 KW มีเฉพาะ A2 · BSC-1000IIA2Q / IIB2Q ภายนอก 1170×760×2150 มม. พื้นที่ทำงาน 1000×600×630 มม. หนัก 246 กก. 1 KW
• 2 คน BSC-1300IIA2Q / IIB2Q ภายนอก 1470×760×2150 มม. พื้นที่ทำงาน 1300×600×630 มม. หนัก 280 กก. 1 KW
• 3 คน BSC-1600IIA2Q / IIB2Q ภายนอก 1770×760×2150 มม. หนัก 350 กก. 1.5 KW (ตารางโรงงานระบุพื้นที่ทำงานเท่ารุ่น 1300 ควรยืนยันก่อนสั่ง)

ตระกูล BHC

• 1 คน BHC-800IIA2 / IIB2 ตั้งโต๊ะ · BHC-900IIA2 / IIB2 ภายใน 870×580×560 ภายนอก 1010×600×1600 มม. 0.6 KW 80 กก. มีเฉพาะเหล็กทั้งตัว · BHC-1000IIA2 / IIB2 ภายใน 1000×580×680 ภายนอก 1200×680×1950 มม. 0.8 KW 120 กก.
• 2 คน BHC-1300IIA2 / IIB2 ภายใน 1300×580×680 ภายนอก 1500×680×1950 มม. 1.2 KW 150 กก.
• 3 คน BHC-1600IIA2 / IIB2 ภายใน 1600×580×680 ภายนอก 1800×680×1950 มม. 1.5 KW 300 กก.

รุ่นโครงเหล็ก+ไม้ (W) กว้างและสูงเท่ารุ่นเหล็กทั้งตัว แต่ลึกกว่าเล็กน้อยที่ 740 มม. กำลังไฟและน้ำหนักเท่ากัน

ทุกรุ่นทั้งสองตระกูลใช้พื้นที่ทำงานสแตนเลส 304 ร่องดูดลมหน้าและหลังถอดออกล้างได้ มีหลอด UV และไฟส่องสว่างในตัว รุ่นตั้งพื้นมีปลั๊กไฟกันน้ำในพื้นที่ทำงาน ใช้ไฟ AC 220V 50Hz ลมทิ้งออกด้านบนเหมือนกันหมด

6 เรื่องต้องเช็กก่อนสั่ง

1. ความสูงห้อง ประตู และเส้นทางขนเข้า

ตู้ตั้งพื้นสูงตั้งแต่ 1.6 ถึง 2.15 ม. และต้องเว้นช่องลมออกด้านบนอีก ≥30 ซม. ห้องที่มีฝ้าต่ำหรือมีท่อแอร์พาดเหนือจุดวางจึงต้องวัดก่อน เส้นทางขนเข้าทั้งประตู ทางเดิน และลิฟต์ ต้องกว้างกว่าความลึกของตู้ซึ่งอยู่ที่ 57 ถึง 76 ซม. พื้นต้องรับน้ำหนักได้ 80 ถึง 350 กก. ตามรุ่น และการย้ายตู้ต้องใช้คน 2 ถึง 4 คน ห้ามดันหรือยกที่กระจก

2. ตำแหน่งวาง ห่างจากประตูและลมแอร์

ลมจากช่องแอร์ พัดลม หน้าต่างที่เปิดอยู่ หรือคนเดินผ่านหน้าตู้ ทำให้ม่านลมผันผวนและเป็นสาเหตุต้น ๆ ของผลเพาะเชื้อปนเปื้อนบ่อย ให้วางตู้ห่างจากประตู ทางเดินพลุกพล่าน หน้าต่าง ช่องลมแอร์ และพัดลมอย่างน้อย 1 ถึง 1.5 ม. เมื่อวางแล้วล็อกล้อและปรับขาให้ตู้ได้ระดับ เพราะตู้ที่เอียงจะทำให้กระจกติดขัดและมีเสียงสั่น

3. ระบบไฟฟ้า

ตู้ใช้ไฟ 220V 50Hz กำลังไฟ 0.6 ถึง 1.5 KW ตามรุ่น ควรเดินวงจรแยกพร้อมเบรกเกอร์ 10 ถึง 16A มีสายดิน และไม่ใช้ปลั๊กพ่วง เพราะพัดลมทำงานต่อเนื่องหลายชั่วโมง ควรมี UPS สำรอง เพราะเมื่อไฟดับขณะกระจกเปิด ม่านลมจะหายทันที ผู้ใช้ต้องปิดภาชนะและเลื่อนกระจกลง

4. ถ้าเลือก B2 ต้องมีเส้นทางเดินท่อ

ตู้ B2 ต้องต่อท่ออ่อน Ø250 มม. จากด้านบนตู้ไปยังพัดลมระบายภายนอก จุดปล่อยต้องอยู่เหนือหลังคาหรือห่างจากช่องรับอากาศเข้าของอาคาร ท่อห้ามหักงอเพราะจะทำให้ความเร็วลมตกจนตู้เตือนตลอด และห้องต้องมีอากาศเติมทดแทนปริมาณที่ตู้ดูดออก ควรให้ช่างอาคารดูเส้นทางท่อและจุดติดตั้งพัดลมตั้งแต่ก่อนสั่ง

5. ภาษาบนจอและตัวเลือกสั่งทำ

ตัวหนังสือบนจอสัมผัสและแผงควบคุมของเครื่องจริงเป็นภาษาจีนตามต้นฉบับโรงงาน สั่งเมนูภาษาอังกฤษได้เป็นตัวเลือกเสริมตอนสั่งซื้อ และมีคู่มือภาษาไทยอธิบายทุกปุ่ม ตัวเลือกอื่นที่ต้องแจ้งตั้งแต่ตอนสั่ง ได้แก่ ประตูไฟฟ้า สวิตช์เท้าเหยียบ ปลั๊กมาตรฐาน US ปรับขนาดตามสั่ง เพิ่มการรับน้ำหนัก และแผ่นกรองประสิทธิภาพสูงพิเศษ เนื่องจากสินค้าสั่งผลิตและนำเข้าตามออเดอร์ ตัวเลือกเหล่านี้เพิ่มทีหลังไม่ได้

6. วางแผนทดสอบสมรรถนะโดยหน่วยงานรับรอง

วันติดตั้งให้เปิดพัดลมทดสอบ 10 ถึง 15 นาที ตรวจค่าความเร็วลม กระจก สัญญาณเตือน หลอด UV และปลั๊กในตู้ ก่อนใช้กับเชื้อจริงควรให้หน่วยงานรับรอง (certifier) ทดสอบสมรรถนะที่ตำแหน่งติดตั้งจริง และทำซ้ำทุก 12 เดือน รวมถึงหลังย้ายตู้หรือเปลี่ยนแผ่นกรอง ผู้จัดการ QC ควรตั้งงบและเวลาส่วนนี้ไว้ตั้งแต่ตอนขออนุมัติซื้อ

สรุปเช็กลิสต์ก่อนสั่ง

1. งานมีไอสารเคมีหรือกลิ่นร่วมกับเชื้อหรือไม่ ถ้าไม่มีเลือก A2 ถ้ามีเลือก B2 และเตรียมเส้นทางท่อ Ø250 มม.
2. ต้องการจอแสดงค่าลมและระบบเตือนสำหรับบันทึก QC เลือกตระกูล BSC ต้องการควบคุมงบเลือกตระกูล BHC
3. นับผู้ใช้พร้อมกัน 1 คน 850 ถึง 1200 มม. 2 คน 1300 ถึง 1500 มม. 3 คน 1600 ถึง 1800 มม.
4. วัดความสูงห้อง (ตู้สูง 1.6 ถึง 2.15 ม. บวก ≥30 ซม.) ประตู ทางเดิน ลิฟต์ และการรับน้ำหนักพื้น 80 ถึง 350 กก.
5. เตรียมวงจรไฟ 220V แยก เบรกเกอร์ 10 ถึง 16A สายดิน และจุดวางห่างประตูและช่องลมแอร์ 1 ถึง 1.5 ม.
6. แจ้งตัวเลือกสั่งทำ เช่น เมนูภาษาอังกฤษ และนัดหน่วยงานรับรองทดสอบก่อนใช้งานจริง

ทั้ง 23 รุ่นของตระกูล BSC และ BHC พร้อมสเปกและขนาดแต่ละรุ่น ดูได้ที่ หน้าสินค้าตู้ชีวนิรภัย Class II A2/B2 และมีคู่มือการเลือก ติดตั้ง และใช้งานภาษาไทย 8 หน้าให้อ่านก่อนตัดสินใจ สอบถามหรือส่งแบบห้องให้ช่วยดูขนาดได้ที่ปัญญาเคมีภัณฑ์ LINE @PYCM โทร 02-114-7416 ต่อ 2 หรือ www.panyachemipan.com